Psihološka otpornost odn. rezilijentnost

Termin rezilijentnost inicijalno potiče iz oblasti fizike. Odnosi se na fizičku otpornost materijala, a definiše se kao „sposobnost nekog tela koje se deformisalo pod dejstvom neke sile da se vrati u prvobitno stanje i povrati svoj raniji oblik“. Najraniji koreni termina „psihološka rezilijentnost“ velikim delom potiču iz oblasti razvojne psihologije i dečje psihopatologije sedamdesetih godina prošlog veka, kao rezultat istraživanja koja pokazuju da su, uprkos rastu u ekstremno siromašnim i drugim nepovoljnim uslovima, neka deca imala iznenađujuće normalan razvojni put.

Koncept psihološke rezilijentnosti, koji bi se mogao prevesti i kao mentalna otpornost ili elastičnost, predstavlja teško uhvatljiv fenomen, koji nije lako precizno operacionalizovati i proceniti, jer zavisi od modela kroz koji se operacionalizuje. Međutim, prisutan je koncenzus prema kojem se pod rezilijentnošću podrazumeva sposobnost individue da se adekvatno prilagodi uslovima izloženosti nekim nepovoljnim ili izrazito ometajućim događajima, odnosno da se oporavi od neuspeha, konflikta, neizvesnosti ili nesrećnog događaja.

Rezilijentnost se ne odnosi samo na jednu izolovanu crtu ličnosti, već na proces koji uključuje interakciju između individue, njenog životnog iskustva i aktuelnog životnog konteksta. U zavisnosti od protektivnih faktora pojedinca i sredine ova sposobnost se vremenom može menjati i razvijati. Uspešno suočavanje sa ometajućim događajem dovodi do povećanja rezilijentnosti što može uticati na bolje savladavanje poteškoća i izazova u budućnnosti. Rezilijentne osobe su sklonije da dožive nadu i optimizam, imaju pozitivniji pogled na svet i uspešnnije su u prevazilaženju nepovoljnih zahteva. Takođe, uspešnije su u sticanju novih veština i znanja i manje je verovatno da će oboleti od neke mentalne ili fizičke bolesti tokom nepovoljnih uslova u odnosu na osobe koje su nisko rezilijentne.

Mnogobrojna istraživanja su za cilj imala da raščlane rezilijentnost na aspekte. Neki autori kategorišu rezilijentnost u odnosu na individualne, porodične, organizacione i faktore zajednice. Identifikovan je set od sedam glavnih faktora kojima se može podstaći rezilijentnost unutar individue, za razliku od faktora koji uključuju i druge pojedince u okviru jedne grupe:

1. 1. Pozitivne veštine prevladavanja stresa – kontrolisanje uslova, ulaganje napora u rešavanju ličnih i interpersonalnih problema i težnja ka redukovanju ili podnošenju stresa i konflikata, primenjujući aktivan i na problem fokusiran pristup,
   2. Pozitivno osećanje – osećanje entuzijazma, energičnosti, optimizma, osećaj za humor, nada i fleksibilnost u odnosu na promenu,
   3. Pozitivno mišljenje – obrada informacija, primena znanja i promena prioriteta usled restruktuiranja, pozitivno preoblikovanje, stvaranje smisla u odnosu na situaciju, fleksibilnost, promena fokusa, pozitivna očekivanja i predviđanja,
   4. Realizam – realistična očekivanja i slika o sebi, samopouzdanje, samopoštovanje, samovrednovanje, percepcija kontrole i prihvatanje onoga što je izvan kontrole ili što ne može biti promenjeno,
   5. Kontrola ponašanja – proces sagledavanja, evaluacije i regulacije emocionalnih odgovora u svrhu postizanja cilja,
   6. Fizička spremnost – telesna sposobnost efikasnog funkcionisanja i
   7. Altruizam – nesebična briga za blagostanje drugih, motivisanost za pomaganje bez nagrade.

Faktori koji su u vezi sa porodičnim okruženjem su: emocionalna povezanost, komunikacija, podrška, bliskost, negovanje i prilagođavanje. Faktori zajednice se odnose na pripadanje, kohezivnost, povezanost sa drugima i kolektivnu efikasnost.

Na osnovu iznetih informacija o konceptu rezilijentnosti moglo bi se zaključiti sledeće:

• • Rezilijentnost predstavlja sposobnost adekvatnog prilagođavanja stresnim situacijama i oporavka od istih,
  • Rezilijentnost se odnosi na proces koji uključuje interakciju između individue, njenog životnog iskustva i aktuelnog životnog konteksta i
  • Rezilijentnost predstavlja značajan protektivni faktor, odnosno utiče na snižavanje verovatnoće za obolevanje od neke mentalne ili fizičke bolesti. 

• Za kraj: Put ovog puža na slici je vrlo neizvestan ali je on pored toga spreman da krene.